Jak żyć

Czy jod poprawia pracę tarczycy i czy musisz spożywać płyn lugola?

dodane przez Kamil Lelonek 16 maja 2016 11 komentarzy

Dlaczego Jod to jeden z najbardziej kontrowersyjnych, trudnych i, dla bezpieczeństwa, często omijanych tematów?

Czym jest jod?

Jod jest pierwiastkiem występującym w bardzo wielu miejscach w naturze. Duże jego ilości znajdują się w wodzie morskiej i solankach. Występuje również w codziennych produktach spożywczych takich jak mleko, jaja, warzywa czy ryby, o ile pochodzą z terenów, gdzie jod gromadzi się w glebie i wodzie. Są to jednak ilości niepokrywające dziennego zapotrzebowania człowieka.

Wszystkie narządy ma receptory jodu, więc jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania nasze organizmu. Jod, jako podstawowy składnik hormonów tarczycy, uczestniczy w regulacji metabolizmu organizmu żywego.

Badania pokazują, że obecnie znaczna część populacji cierpi z powodu niedoborów jodu.

iodine deficiency map

Historia Jodu

Wzmianki o chorobach wywołanych niedoborem jodu istnieją już w Starym Testamencie. Wizerunki ludzi z powiększoną tarczycą zachowały się na rysunkach, obrazach, rzeźbach, ceramice głównie z okolic Berna w Szwajcarii, a także na freskach z Gandharu w Indiach.

rzeźba z powiększonym wolem

W Europie, począwszy od XII wieku, wielokrotnie portretowano kobiety i mężczyzn z powiększoną tarczycą.

portret z powiększonym wolem

Istnieje autoportret Michała Anioła z wolem, którego nabawił się ponoć, malując słynne freski w Kaplicy Sykstyńskiej.

autorportret michała anioła

Prawidłową tarczycę narysował po raz pierwszy w 1500 r. Leonardo da Vinci. Przedstawił ją jako kulisty, dwupłatowy twór wypełniający puste przestrzenie szyi.

tarczyca lonardo da vinci

Jak wchłaniamy jod?

Jod  jest wchłaniany z przewodu pokarmowego, przez błony śluzowe oraz przez nieuszkodzoną skórę; jest wprowadzany do obiegu krwi w postaci nieorganicznych jodków, następnie wychwytywany z krwi przez gruczoł tarczycy, której miąższ działa jak sito. W ciągu 1 minuty przez 1 g swoistego filtru, jakim jest mikro-pęcherzykowaty miąższ tarczycy, przepływa około 5 l krwi. Gruczoł „odcedza” jod z płynącej krwi i magazynuje go w swym wnętrzu. Dzięki temu jod pierwiastkowy przedostaje się do specyficznego tarczowego koloidu obecnego w miąższu tarczycy, gdzie biopierwiastek łączy się z chemicznymi grupami tyrozynowymi – tworząc tzw. tyreoglobuliny. W tej koloidowej postaci jest już surowcem do produkcji hormonów.

Niedobory jodu a tarczyca

Organizm gromadzi jod przede wszystkim w gruczole tarczowym (70–80%).

Zapotrzebowanie na jod u ludzi zależy od wieku, płci i trybu życia. Tarczyca dorosłego człowieka wydziela dziennie około 100–200 µg tyroksyny całkowitej, która zawiera 60–120 µg jodu. W wyniku degradacji tego hormonu, 20% jodu powraca do gruczołu w celu ponownego wykorzystania. Ilość tego pierwiastka w organizmie jest dodatkowo wzbogacana jodem ze źródeł endogennych (gruczoły ślinowe, błona śluzowa żołądka itp.), a jego utrata z moczem wynosi około 100 µg. Na tej podstawie WHO podało, że minimalna dzienna dawka jodu dla dorosłego człowieka powinna wynosić: 50–70 µg, czyli 1µg jodu na kg masy ciała, a optymalne zapotrzebowanie 150 µg. W stanach fizjologicznych, takich jak: ciąża i laktacja u kobiet oraz okres wzrostu u dzieci, zapotrzebowanie na jod odpowiednio rośnie. Dzienna ilość przyjmowanego przez człowieka jodu podobnie zmienia się w zależności od: stopnia niedoboru jodu występującego na obszarze zamieszkania, składników spożywanego pokarmu (np. czynniki wolotwórcze zawarte w kapuście, brokułach, brukselce, rzepie itp.), stosowanej diety (niedobory jodu u wegan, którzy usuwają z diety mięso, drób i ryby oraz wszystkie inne produkty pochodzenia zwierzęcego, które mogą stanowić naturalne źródło jodu) oraz zanieczyszczenia wody i powietrza (azotany, związki siarki, ołowiu itp.).

Jod jest pierwiastkiem, bez którego prawidłowe funkcjonowanie tarczycy gruczołu regulującego przemianę materii i funkcje układu nerwowego człowieka jest niemożliwe. Na obszarach ubogich w ten pierwiastek może występować przewlekły nadmiar jednego hormonu – TSH, który pobudza tarczycę do wytężonej pracy. Praca ta polega na coraz intensywniejszym filtrowaniu jodu z krwi ubogiej w ten właśnie pierwiastek. Wskutek tego u ludzi i zwierząt stwierdzono masowe występowanie chorobliwego przerostu tarczycy, tzw. wola endemicznego, na którą to przypadłość według obecnych szacunków cierpi 600 milionów ludzi. Istnieje ścisła zależność między funkcjonowaniem tarczycy a ilością jodu przyswajanego przez ustrój ze spożywanego pokarmu i wody. Niedobór jodu w krótkim czasie powoduje wystąpienie charakterystycznych objawów: uczucia pogłębiającego się zmęczenia, zimna, osłabienia pamięci, trudności w kojarzeniu, zły nastrój, suchość skóry i oczu.

Przedłużający się deficyt jodu prowadzi do groźnych patologicznych zmian w organizmie. Gruczoł tarczycy ulega przerostowi, zmienia się jego struktura wewnętrzna, tworzy się tzw. wole, które nie tylko szpeci, ale może utrudnić oddychanie i przełykanie; nieleczone może prowadzić z czasem do powstania guzków nowotworowych. Niedoczynność tarczycy powoduje ponadto zwolnienie wszystkich czynności ustroju, zobojętnienie i przytępienie umysłowe, ochrypłość głosu, obrzęk powiek, skłonność do wypadania włosów. Kobiety mogą mieć problemy z zajściem w ciążę, donoszeniem płodu i podczas samego porodu. Dzieci natomiast mogą wykazywać objawy niedorozwoju umysłowego takie jak matołectwo czy kretynizm oraz zahamowanie wzrostu – karłowatość.

Nadmiar jodu

Jod wydalany z organizmu jest głównie przez nerki, w mniejszej ilości z potem, śliną, a także kałem. Większe znaczenie mają niekorzystne zmiany spowodowane niedoborem tego pierwiastka niż jego nadmiarem, a szkodliwe oddziaływanie jodu wynika raczej nie z jego bezwzględnego przedawkowania, ale ze wzmożonej wrażliwości wrodzonej, czyli idiosynkrazji, lub nabytej – alergicznej.

Niekiedy może pojawić się alergia jodowa, w wyniku której nawet małe dawki jodu powodują zmiany skórne. Toksyczność spożytego doustnie jodu elementarnego polega głównie na jego drażniącym działaniu na śluzówki jamy ustnej i przewodu pokarmowego – działa żrąco i utleniająco. W dużych ilościach powoduje denaturację białek. Pary jodu drażnią i uczulają błony śluzowe i skórę silniej od par bromu i chloru.

Jako że jod jest przede wszystkim usuwany przez nerki, jego ilość wydalona w moczu jest bardzo dobrym wskaźnikiem wysycenia organizmu jodem.

Dopuszczalna dzienna dawka jodu dla dorosłego człowieka wynosi 1–2 g. Niemniej jednak granica między górną dawką tolerowaną przez organizm a dawką toksyczną jest płynna. Zależy między innymi od właściwości osobniczych, drogi podania i postaci jodu, stanu zdrowia danej osoby, a także od warunków środowiska (zanieczyszczenia przemysłowe, obecność jonów azotanowych i azotynowych w wodzie pitnej itp.).

Nie zostały zgłoszone żadne przypadki toksyczności jodu ze źródeł występujących naturalnie w żywności lub wodzie.

Co wpływa na zaburzenia przyswajania jodu?

Związki wolotwórcze (goitrogeny), obecne m.in. w warzywach kapustnych, zaburzają produkcję hormonów tarczycy poprzez uniemożliwienie wykorzystania jodu – niezbędnego do ich syntezy. Nazwa związków wzięła się stąd, że tarczyca nie mogąc wyprodukować odpowiedniej ilości hormonów, powiększa się i tworzy się wole.

 Związki wolotwórcze występują głównie w roślinach z rodziny krzyżowych. Należą do nich np.:

  • jagody goji
  • truskawki
  • brokuły
  • brukselki
  • kalafior
  • soja
  • gorczyca
  • kalarepa
  • rzepak
  • kapusta
  • rzodkiewka
  • jarmuż
  • orzechy ziemne
  • olej rzepakowy
  • kasza jaglana

Badania pokazują, że wiele pierwiastków ogranicza wchłanianie jodu i blokuje jego metabolizm. Do najgroźniejszych z nich należą fluor, chlor, brom. Wszystkie z nich znaleźć możemy w konwencjonalnych pastach do zębów, w wodzie na kąpieliskach oraz w herbatach w szczególności zielonych.

Jaki jod należy spożywać?

Jeżeli chodzi o Jod to możemy pozyskać go z dwóch źródeł: organicznego i nieorganicznego (pierwiastkowego).

Na przykład sól jodowana zawiera jod w postaci jodku potasu w formie organicznej. Jod organiczny, obecny także w kelpie, jest bardzo łatwo przedawkować. Suplementacja jodu powinna opierać się na jodzie w formie pierwiastkowej (niezwiązanej, nieorganicznej), który obecny jest np. w płynie Lugola. Co więcej, jod organiczny jest tym bardziej praktycznie zabroniony dla chorych na Hashimoto.

Polsce dzienna dawka jodu na dobę została określona jako 0.15 mg (150 µg). Dieta przeciętnego Japończyka zawiera około 14 mg jodu, czyli prawie stokrotnie przekracza zalecaną dzienną dawkę dla Europejczyka; jednocześnie w Japonii jest o wiele niższy procent schorzeń tarczycy i dużo niższa zachorowalność na nowotwory, które wiążą się z niedoborem jodu, takie jak rak piersi, jajników i rak prostaty, a w samym tylko Kioto jest więcej stulatków niż w całych Stanach Zjednoczonych.

Najlepszą formą suplementacją jodu powszechnie dostępną w większości aptek jest właśnie popularny płyn Lugola. Należy zwrócić uwagę na procentową zawartość jodu i jodku potasu, a następnie dobrać odpowiednią liczbę kropel.

Warto wspomnieć, że wchłanianie i metabolizm jodu usprawnia przyjmowanie go w towarzystwie innych witamin, takich jak B2, B3, D3, C oraz pierwiastków: magnezu, cynku, miedzi, selenu, wapnia. 

Kiedy nie należy spożywać jodu?

Podczas suplementacji jodu należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:

  • w momencie, gdy w naszym ciele mamy zbyt dużą koncentrację metali ciężkich, suplementacja jodem powoduje uwalnianie halogenków (fluorków, chlorków, bromków i jodków) do krwi i tym samym prowadzi do zatrucia całego organizmu,
  • w przypadku zbyt niskiej ferrytyny, należy zadbać najpierw o wyrównanie poziomu żelaza, a dopiero potem rozpocząć właściwą suplementację jodem. Obserwuje się, że przyjmowanie jodu powoduje uszczuplenie zgromadzonego żelaza z wątrobie,
  • w przypadku hashimoto, bardzo musimy uważać z suplementacją jodu. Możemy spowodować zwiększenie liczby przeciwciał, gdy organizm jest rozregulowany. Oznacza to nierównowagę pierwiastkową, czyli zbyt dużą podaż jodu w porównaniu do niewielkiej suplementacji selenu.

Zawsze zaczynamy od małych dawek, obserwujemy swój organizm i robimy częste badania. W przeciwnym wypadku można wyrządzić sobie dużo krzywdy.

Gdzie występuje jod? Najlepsze źródła jodu.

Najbogatszym naturalnym źródłem jodu są produkty pochodzenia morskiego: glony, skorupiaki, ryby. Bardzo dobrym źródłem jodu jest również surowe mleko i jego przetwory, a także jaja. Obecnie człowiek wykorzystuje naturalne i sztuczne źródła jodu w żywieniu drobiu, świń, krów mlecznych i bydła opasowego w celu wzbogacenia jaj, mięsa i mleka w ten pierwiastek.

Dobrą wieścią jest to, że w wielu produktach zwierzęcych i roślinnych możemy znaleźć dużą zawartość jodu. I tak, zaczynając od tych najbardziej wartościowych, należą do nich:

  • owoce morza tj. plankton, wodorosty i algi,
  • sól morska,
  • ryby morskie np. dorsz lub tuńczyk,
  • indyk,
  • surowy nabiał tzn. surowe mleko, ser bądź jogurt,
  • żurawina, czereśnie, wiśnie,
  • fasola, szpinak, ziemniaki, czosnek, szparagi, rzeżucha.

żywność bogata w jod

zawartość jodu w owocach morza

zawartość jodu w pożywieniu

zawartość jodu w owocach i warzywach

Źródła

Możesz także przeczytać

  • Witam..mam wielki dylemat jeśli chodzi o płyn Lugola, po prostu nie wiem czy go brać czy może mogę się nim zatruć:( Ale mam niedoczynność tarczycy tzn niedużą TSH 2,7 i wczoraj moja lekarka zapisała mi Eutyrox, a dziś mój osteopata powiedział mi ze bez problemu mogę brać terapeutycznie do 10 kropli dziennie płynu Lugola, zacząć przez tydzień od 5 kropli. A ja nie wiem co mam zrobić, po prostu bardzo chciałabym się wyleczyć z moich dolegliwości, ale nie chciałbym sobie zaszkodzić – się struć tym jodem:( Nie wiem gdzie leży prawda:( pozdrawiam. Joanna

    • Jeżeli jesteś już pod opieką specjalistów to należy zaufać ich wiedzy. Skoro udzielają Ci pomocy, oferują wsparcie i obserwacje na bieżąco, to nie pozostaje nic innego jak poddać się profesjonalnemu leczeniu. Ja nie mogę wchodzić w kompetencje lekarzy.

      • katarzyna

        I zacząć brać hormon do końca życia? A nie lepiej spróbować naturalnie? Ja bardzo żałuję, że 6 lat temu zaczęłam przyjmować euthyrox , bez wyeliminowania przyczyny niedoczynności, lekarze tylko wciskają hormon i nic więcej nie potrafią, ja próbuję schodzić z dawki 150 euthyrox właśnie płynem Lugola i wreszcie zaczynam czuć, że żyje i schudłam prawie 5kilo,a zostało jeszcze
        15kg do zrzucenia po paskudnym hormonie

    • katarzyna

      Proszę szukać innych sposobów nie brać na razie hormonu ,6 lat i 20kg więcej na euthyroxie a okazało się że mam tylko niedobór jodu

  • Konrad T

    Ja polecam angielski płyn Lugola ze sklepu BG Labu na sklep.bglab.pl Mają też wygodne tabletki z jodkiem potasu. 😉

    • Maciek Ojrzanowski

      Płyn Lugola w tym sklepie zawiera jod pochodzenia organicznego, który może być niebezpieczny. Należy suplementować jod nieorganiczny.

  • Joanna

    Sól jodowana nie jest żadnym dobrym źródłem jodu. Praktycznie nie liczy się. Taka informacja jest dla ludzi bardzo myląca.

  • Fifi

    Brokuły i truskawki są wymienione zarówno w grupie wolotwórczej jak i bogatej w jodynę, dlaczego?

    • Jedno drugiemu nie przeszkadza. Należy skupić się na redukcji goitrogenów poprzez ich wygotowanie i wtedy można spożywać takie produkty raz na jakiś czas.

      • myśląca samodzielnie

        Truskawki zawsze wygotowuje trzykrotnie przed spożyciem, żeby zredukować goitrogeny. Tak wygotowane truskawki smakują wybornie.
        Autor napisał artykuł na temat, o którym nie mam nawet bladego pojęcia. Przeczytał coś na Wikipedii i napisał artykuł „medyczny”. Proponuję zgłosić ten artykuł do opublikowania w Medical Journal of Endocrynology, oczywiście w rubryce z dowcipami.