Jak żyć

Czy jod poprawia pracę tarczycy i czy musisz spożywać płyn lugola?

dodane przez Kamil Lelonek 16 maja 2016 5 komentarzy

Dlaczego Jod to jeden z najbardziej kontrowersyjnych, trudnych i, dla bezpieczeństwa, często omijanych tematów?

Czym jest jod?

Jod jest pierwiastkiem występującym w bardzo wielu miejscach w naturze. Duże jego ilości znajdują się w wodzie morskiej i solankach. Występuje również w codziennych produktach spożywczych takich jak mleko, jaja, warzywa czy ryby, o ile pochodzą z terenów, gdzie jod gromadzi się w glebie i wodzie. Są to jednak ilości niepokrywające dziennego zapotrzebowania człowieka.

Wszystkie narządy ma receptory jodu, więc jest on niezbędny do prawidłowego funkcjonowania nasze organizmu. Jod, jako podstawowy składnik hormonów tarczycy, uczestniczy w regulacji metabolizmu organizmu żywego.

Badania pokazują, że obecnie znaczna część populacji cierpi z powodu niedoborów jodu.

iodine deficiency map

Historia Jodu

Wzmianki o chorobach wywołanych niedoborem jodu istnieją już w Starym Testamencie. Wizerunki ludzi z powiększoną tarczycą zachowały się na rysunkach, obrazach, rzeźbach, ceramice głównie z okolic Berna w Szwajcarii, a także na freskach z Gandharu w Indiach.

rzeźba z powiększonym wolem

W Europie, począwszy od XII wieku, wielokrotnie portretowano kobiety i mężczyzn z powiększoną tarczycą.

portret z powiększonym wolem

Istnieje autoportret Michała Anioła z wolem, którego nabawił się ponoć, malując słynne freski w Kaplicy Sykstyńskiej.

autorportret michała anioła

Prawidłową tarczycę narysował po raz pierwszy w 1500 r. Leonardo da Vinci. Przedstawił ją jako kulisty, dwupłatowy twór wypełniający puste przestrzenie szyi.

tarczyca lonardo da vinci

Jak wchłaniamy jod?

Jod  jest wchłaniany z przewodu pokarmowego, przez błony śluzowe oraz przez nieuszkodzoną skórę; jest wprowadzany do obiegu krwi w postaci nieorganicznych jodków, następnie wychwytywany z krwi przez gruczoł tarczycy, której miąższ działa jak sito. W ciągu 1 minuty przez 1 g swoistego filtru, jakim jest mikro-pęcherzykowaty miąższ tarczycy, przepływa około 5 l krwi. Gruczoł „odcedza” jod z płynącej krwi i magazynuje go w swym wnętrzu. Dzięki temu jod pierwiastkowy przedostaje się do specyficznego tarczowego koloidu obecnego w miąższu tarczycy, gdzie biopierwiastek łączy się z chemicznymi grupami tyrozynowymi – tworząc tzw. tyreoglobuliny. W tej koloidowej postaci jest już surowcem do produkcji hormonów.

Niedobory jodu a tarczyca

Organizm gromadzi jod przede wszystkim w gruczole tarczowym (70–80%).

Zapotrzebowanie na jod u ludzi zależy od wieku, płci i trybu życia. Tarczyca dorosłego człowieka wydziela dziennie około 100–200 µg tyroksyny całkowitej, która zawiera 60–120 µg jodu. W wyniku degradacji tego hormonu, 20% jodu powraca do gruczołu w celu ponownego wykorzystania. Ilość tego pierwiastka w organizmie jest dodatkowo wzbogacana jodem ze źródeł endogennych (gruczoły ślinowe, błona śluzowa żołądka itp.), a jego utrata z moczem wynosi około 100 µg. Na tej podstawie WHO podało, że minimalna dzienna dawka jodu dla dorosłego człowieka powinna wynosić: 50–70 mg, czyli 1 µg jodu na kg masy ciała, a optymalne zapotrzebowanie 150 µg. W stanach fizjologicznych, takich jak: ciąża i laktacja u kobiet oraz okres wzrostu u dzieci, zapotrzebowanie na jod odpowiednio rośnie. Dzienna ilość przyjmowanego przez człowieka jodu podobnie zmienia się w zależności od: stopnia niedoboru jodu występującego na obszarze zamieszkania, składników spożywanego pokarmu (np. czynniki wolotwórcze zawarte w kapuście, brokułach, brukselce, rzepie itp.), stosowanej diety (niedobory jodu u wegan, którzy usuwają z diety mięso, drób i ryby oraz wszystkie inne produkty pochodzenia zwierzęcego, które mogą stanowić naturalne źródło jodu) oraz zanieczyszczenia wody i powietrza (azotany, związki siarki, ołowiu itp.).

Jod jest pierwiastkiem, bez którego prawidłowe funkcjonowanie tarczycy gruczołu regulującego przemianę materii i funkcje układu nerwowego człowieka jest niemożliwe. Na obszarach ubogich w ten pierwiastek może występować przewlekły nadmiar jednego hormonu – TSH, który pobudza tarczycę do wytężonej pracy. Praca ta polega na coraz intensywniejszym filtrowaniu jodu z krwi ubogiej w ten właśnie pierwiastek. Wskutek tego u ludzi i zwierząt stwierdzono masowe występowanie chorobliwego przerostu tarczycy, tzw. wola endemicznego, na którą to przypadłość według obecnych szacunków cierpi 600 milionów ludzi. Istnieje ścisła zależność między funkcjonowaniem tarczycy a ilością jodu przyswajanego przez ustrój ze spożywanego pokarmu i wody. Niedobór jodu w krótkim czasie powoduje wystąpienie charakterystycznych objawów: uczucia pogłębiającego się zmęczenia, zimna, osłabienia pamięci, trudności w kojarzeniu, zły nastrój, suchość skóry i oczu.

Przedłużający się deficyt jodu prowadzi do groźnych patologicznych zmian w organizmie. Gruczoł tarczycy ulega przerostowi, zmienia się jego struktura wewnętrzna, tworzy się tzw. wole, które nie tylko szpeci, ale może utrudnić oddychanie i przełykanie; nieleczone może prowadzić z czasem do powstania guzków nowotworowych. Niedoczynność tarczycy powoduje ponadto zwolnienie wszystkich czynności ustroju, zobojętnienie i przytępienie umysłowe, ochrypłość głosu, obrzęk powiek, skłonność do wypadania włosów. Kobiety mogą mieć problemy z zajściem w ciążę, donoszeniem płodu i podczas samego porodu. Dzieci natomiast mogą wykazywać objawy niedorozwoju umysłowego takie jak matołectwo czy kretynizm oraz zahamowanie wzrostu – karłowatość.

Nadmiar jodu

Jod wydalany z organizmu jest głównie przez nerki, w mniejszej ilości z potem, śliną, a także kałem. Większe znaczenie mają niekorzystne zmiany spowodowane niedoborem tego pierwiastka niż jego nadmiarem, a szkodliwe oddziaływanie jodu wynika raczej nie z jego bezwzględnego przedawkowania, ale ze wzmożonej wrażliwości wrodzonej, czyli idiosynkrazji, lub nabytej – alergicznej.

Niekiedy może pojawić się alergia jodowa, w wyniku której nawet małe dawki jodu powodują zmiany skórne. Toksyczność spożytego doustnie jodu elementarnego polega głównie na jego drażniącym działaniu na śluzówki jamy ustnej i przewodu pokarmowego – działa żrąco i utleniająco. W dużych ilościach powoduje denaturację białek. Pary jodu drażnią i uczulają błony śluzowe i skórę silniej od par bromu i chloru.

Jako że jod jest przede wszystkim usuwany przez nerki, jego ilość wydalona w moczu jest bardzo dobrym wskaźnikiem wysycenia organizmu jodem.

Dopuszczalna dzienna dawka jodu dla dorosłego człowieka wynosi 1–2 g. Niemniej jednak granica między górną dawką tolerowaną przez organizm a dawką toksyczną jest płynna. Zależy między innymi od właściwości osobniczych, drogi podania i postaci jodu, stanu zdrowia danej osoby, a także od warunków środowiska (zanieczyszczenia przemysłowe, obecność jonów azotanowych i azotynowych w wodzie pitnej itp.).

Nie zostały zgłoszone żadne przypadki toksyczności jodu ze źródeł występujących naturalnie w żywności lub wodzie.

Co wpływa na zaburzenia przyswajania jodu?

Związki wolotwórcze (goitrogeny), obecne m.in. w warzywach kapustnych, zaburzają produkcję hormonów tarczycy poprzez uniemożliwienie wykorzystania jodu – niezbędnego do ich syntezy. Nazwa związków wzięła się stąd, że tarczyca nie mogąc wyprodukować odpowiedniej ilości hormonów, powiększa się i tworzy się wole.

 Związki wolotwórcze występują głównie w roślinach z rodziny krzyżowych. Należą do nich np.:

  • jagody goji
  • truskawki
  • brokuły
  • brukselki
  • kalafior
  • soja
  • gorczyca
  • kalarepa
  • rzepak
  • kapusta
  • rzodkiewka
  • jarmuż
  • orzechy ziemne
  • olej rzepakowy
  • kasza jaglana

Badania pokazują, że wiele pierwiastków ogranicza wchłanianie jodu i blokuje jego metabolizm. Do najgroźniejszych z nich należą fluor, chlor, brom. Wszystkie z nich znaleźć możemy w konwencjonalnych pastach do zębów, w wodzie na kąpieliskach oraz w herbatach w szczególności zielonych.

Jaki jod należy spożywać?

Jeżeli chodzi o Jod to możemy pozyskać go z dwóch źródeł: organicznego i nieorganicznego (pierwiastkowego).

Na przykład sól jodowana zawiera jod w postaci jodku potasu w formie organicznej. Jod organiczny, obecny także w kelpie, jest bardzo łatwo przedawkować. Suplementacja jodu powinna opierać się na jodzie w formie pierwiastkowej (niezwiązanej, nieorganicznej), który obecny jest np. w płynie Lugola. Co więcej, jod organiczny jest tym bardziej praktycznie zabroniony dla chorych na Hashimoto.

Polsce dzienna dawka jodu na dobę została określona jako 0.15 mg (150 µg). W pozostałych krajach ta dawka waha się w granicach od 0,5 do 1 mg na dobę. Dieta przeciętnego Japończyka zawiera około 14mg jodu, czyli prawie stokrotnie przekracza zalecaną dzienną dawkę dla Europejczyka; jednocześnie w Japonii jest o wiele niższy procent schorzeń tarczycy i dużo niższa zachorowalność na nowotwory, które wiążą się z niedoborem jodu, takie jak rak piersi, jajników i rak prostaty, a w samym tylko Kioto jest więcej stulatków niż w całych Stanach Zjednoczonych.

Najlepszą formą suplementacją jodu powszechnie dostępną w większości aptek jest popularny płyn Lugola. Jedna kropla tego płynu zawiera około 0,4 µg jodu, czyli wg zalecanych norm należy spożywać do 5 kropel dziennie.

Warto wspomnieć, że wchłanianie i metabolizm jodu usprawnia przyjmowanie go w towarzystwie innych witamin, takich jak B2, B3, D3, C oraz pierwiastków: magnezu, cynku, miedzi, selenu, wapnia. 

Kiedy nie należy spożywać jodu?

Podczas suplementacji jodu należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:

  • w momencie, gdy w naszym ciele mamy zbyt dużą koncentrację metali ciężkich, suplementacja jodem powoduje uwalnianie halogenków (fluorków, chlorków, bromków i jodków) do krwi i tym samym prowadzi do zatrucia całego organizmu,
  • w przypadku zbyt niskiej ferrytyny, należy zadbać najpierw o wyrównanie poziomu żelaza, a dopiero potem rozpocząć właściwą suplementację jodem. Obserwuje się, że przyjmowanie jodu powoduje uszczuplenie zgromadzonego żelaza z wątrobie,
  • w przypadku hashimoto, bardzo musimy uważać z suplementacją jodu. Możemy spowodować zwiększenie liczby przeciwciał, gdy organizm jest rozregulowany. Oznacza to nierównowagę pierwiastkową, czyli zbyt dużą podaż jodu w porównaniu do niewielkiej suplementacji selenu.

Zawsze zaczynamy od małych dawek, obserwujemy swój organizm i robimy częste badania. W przeciwnym wypadku można wyrządzić sobie dużo krzywdy.

Gdzie występuje jod? Najlepsze źródła jodu.

Najbogatszym naturalnym źródłem jodu są produkty pochodzenia morskiego: glony, skorupiaki, ryby. Bardzo dobrym źródłem jodu jest również surowe mleko i jego przetwory, a także jaja. Obecnie człowiek wykorzystuje naturalne i sztuczne źródła jodu w żywieniu drobiu, świń, krów mlecznych i bydła opasowego w celu wzbogacenia jaj, mięsa i mleka w ten pierwiastek.

Dobrą wieścią jest to, że w wielu produktach zwierzęcych i roślinnych możemy znaleźć dużą zawartość jodu. I tak, zaczynając od tych najbardziej wartościowych, należą do nich:

  • owoce morza tj. plankton, wodorosty i algi,
  • sól morska,
  • ryby morskie np. dorsz lub tuńczyk,
  • indyk,
  • surowy nabiał tzn. surowe mleko, ser bądź jogurt,
  • żurawina, czereśnie, wiśnie,
  • fasola, szpinak, ziemniaki, czosnek, szparagi, rzeżucha.

żywność bogata w jod

zawartość jodu w owocach morza

zawartość jodu w pożywieniu

zawartość jodu w owocach i warzywach

Źródła

Możesz także przeczytać

  • Konrad T

    Ja polecam angielski płyn Lugola ze sklepu BG Labu na sklep.bglab.pl Mają też wygodne tabletki z jodkiem potasu. 😉

  • Joanna

    Sól jodowana nie jest żadnym dobrym źródłem jodu. Praktycznie nie liczy się. Taka informacja jest dla ludzi bardzo myląca.

  • Fifi

    Brokuły i truskawki są wymienione zarówno w grupie wolotwórczej jak i bogatej w jodynę, dlaczego?

    • Jedno drugiemu nie przeszkadza. Należy skupić się na redukcji goitrogenów poprzez ich wygotowanie i wtedy można spożywać takie produkty raz na jakiś czas.